اين اشخاص شك نكرديم زيرا طبيعت درنده و چهرهء ديوآساى حيوان كه در فاضلابها و سوراخ سنبه‌هاى زيرزمين پرورش يافته بود مطلقا به جانداران روى زمين يا جانوران درياها و رودخانه‌ها شباهت نداشت . جان ويلانى « 199 » مورخ ايتاليائى هنگامى كه در كتاب خويش از زمين‌لرزه‌اى سخن مىگويد كه در زمان وى در چند ايالت ايتاليا رخ داده است بيان مىكند كه در شكافهائى كه بر اثر زلزله در نقاط مختلف پديد آمده بود آبى سياه و بدبو ديده مىشد و در ناحيهء موجللو « 200 » كه جائى بسيار حاصلخيز در فلورانس است از يكى از اين شكافها سه مار بيرون آمده بود هريك به بزرگى سگى و داراى چهارپا كه قطعا از نوع همين حيوان بوده‌اند كه بيان كرديم . در اين زمستان كه پايان سال 1618 ( 1028 ه ) و آغاز 1619 بود دو موضوع قابل ذكر پيش آمد كه هردو جنبهء مذهبى داشت . يكى كاملا ساختگى و بىپايه و ديگرى ، اگرچه واقعى مىنمود ، توأم با انديشه‌هائى اشتباه‌آميز بود كه دامنگير همهء مسيحيان آسياست . دربارهء موضوع نخستين هنگام توصيف شهر شيراز و با اشاره به بغض و كينه‌اى كه ايرانيان بر اثر شهادت حسين فرزند على و فاطمه از سنيان يعنى تركها و اعراب در دل دارند « 201 » چند كلمه‌اى بيان كرده‌ايم . چون همانطور كه گفته‌ايم خانهء محل اقامت سفير كاملا نزديك مسجد بزرگ اصفهان بود اين موقعيت به ما امكان داد كه بتوانيم از نزديك شاهد تشريفات مجالس وعظ و عزاداريى باشيم كه در اين ايام مقدس ده تا دوازده روز در همهء مساجد و بازارها و ديگر اماكن عمومى برپا مىشود و زن و مرد و پير و جوان در آن شركت مىكنند . موعظه‌گران اين مجالس علماى شرعند و اينان همان مقام را در ميان ايرانيان دارند كه كشيشان در ميان مسيحيان ، و غالبا ملا يا قاضى ناميده مىشوند . اينان در هرجائى كه مردم گرد آمده باشند بر منبرهاى بلند مىنشينند و با حرارت تمام و سخنان

--> ( 199 ) Jean Villani ( 200 ) Mugello ( 201 ) ايرانيان از قاتلان امام بزرگوار خود حضرت حسين بن على عليهما السلام نفرت دارند و نه سنيان كه برادران دينى آنانند . - م .